Νανουρίσματα

Στην Ελλάδα τα νανουρίσματα υπάρχουν εδώ και χιλιάδες χρόνια και έχουν πολύ μακρά παράδοση. Νανουρίσματα στην Ελληνική γλώσσα συναντούμε σε όλες της περιοχές της Ελλάδας, όπως και σε περιοχές που στο παρελθόν κατοικούνταν από ελληνικούς πληθυσμούς. Ανήκουν στα δημοτικά τραγούδια και αναπτύχθηκαν με την πάροδο των αιώνων ως απρόσωπη ποιητική και μουσική δημιουργία. Είναι λαϊκά τραγούδια που δημιουργήθηκαν από τις Eλληνίδες μάνες των περασμένων γενεών, από τις μάνες που γνώριζαν από ένστικτο ότι το παιδί με το τραγούδι θα αποκοιμιόταν καλύτερα. Έτσι, έφτιαξαν μια δική τους ξεχωριστή ποίηση αφιερωμένη στα παιδιά τους, στοιχείο που αποτελούσε έναν τρόπο γυναικείας έκφρασης με μελωδία και στίχους πρωτότυπους.

Οι πρώτες ρίζες των νανουρισμάτων βρίσκονται στα αρχαία χρόνια. Οι αρχαίοι Έλληνες τα ονόμαζαν βαυκαλήματα ή καταβαυκαλήσεις. Ο Πλάτωνας, ο μεγάλος Αθηναίος φιλόσοφος του 5ου αιώνα π. Χ., αναφέρει στο έργο του ‘Νόμοι’ ότι «οι μητέρες, όταν θέλουν να κοιμίσουν τα παιδιά τους, τα κουνούν στην αγκαλιά τους και τους τραγουδούν». Ο Θεόκριτος, ο σημαντικότερος Έλληνας ποιητής του 4ου π.Χ. αιώνα, μας διέσωσε ένα νανούρισμα που έχει πολλές ομοιότητες με τα σημερινά ως προς το θέμα. Στα μετέπειτα χρόνια έχουμε τον Αθήναιο (3ος αι. μ. Χ), τον αρχαίο τροφιμολόγο και συγγραφέα. Αυτός έγραψε ένα τεράστιο σύγγραμμα με τίτλο ‘Δειπνοσοφισταί’. Το έργο αυτό είναι μια από τις σημαντικότερες πηγές πληροφοριών για την αρχαία ελληνική κουζίνα και σε κάποιο σημείο του βρίσκουμε την αρχαία ονομασία των νανουρισμάτων (καταβαυκαλήσεις- από το βαυ-βαυ της τροφού για να νανουρίσει το μωρό).

Τα νανουρίσματα αρχίζουν συνήθως με το νάνι-νάνι ή νανά (π.χ. Κρήτη). Σχετικά με το νάνι- νάνι αναφορές βρίσκουμε στον Ησύχιο, τον σημαντικότερο αρχαίο Έλληνα λεξικογράφο (5ος π.Χ). Ο Ησύχιος συνέταξε το γνωστό «Λεξικό», έναν τεράστιο θησαυρό λέξεων που αποδελτίωσε από τα αρχαία Ελληνικά κείμενα. Μέσα στο ‘Λεξικό’ του υπάρχουν και τα λήμματα/ λέξεις νανίον και νυνίον, που χρησιμοποιούνταν στα νανουρίσματα εκείνες τις εποχές στην αρχαία Ελλάδα. Είναι σημαντικό να αναφερθεί, επίσης, στο σημείο αυτό ότι κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους οι Ελληνίδες μητέρες στην κάτω Ιταλία νανούριζαν τα παιδιά τους λέγοντας νινό, νινό ή νανά, νανά. Εκτός από τα νάνι-νάνι, νανά κλπ, χαρακτηριστικό των Ελληνικών νανουρισμάτων είναι η συχνή χρήση επιφωνημάτων στην αρχή, στα ενδιάμεσα και στο τέλος, όπως: κάμω ε! ε! ε! ή ω! άι! να κάνει νάνι. Σε αριθμό στοίχων τα κείμενά τους περιορίζονται σε 2 ως το πολύ 15 ομοιοκατάληκτους στοίχους και απαγγέλλονται αδιάκοπα.

Τα θέματα και τα μοτίβα των Ελληνικών νανουρισμάτων έφτασαν μέχρι τις μέρες μας από γενιά σε γενιά μέσω της προφορικής παράδοσης. Όλα χαρακτηρίζονται από ένα βασικό στοιχείο, την ανάγκη της μάνας να επικοινωνήσει με το μωρό της εκφράζοντάς του την αγάπη, τις ελπίδες, τους φόβους και τις προσδοκίες της. Η ελπίδα της για κοινωνικό ανέβασμα του παιδιού της συναντάται συχνά και στη συνείδηση της μάνας εκφράζεται με τη βελτίωση της κοινωνικής θέσης. Συνηθισμένα επίσης μοτίβα είναι η επίκληση προς τον Ύπνο ή προς ένα ιερό πρόσωπο, το Χριστό, την Παναγία ή τους Αγίους.

Τα Ελληνικά νανουρίσματα παρουσιάζουν διαφορές από περιοχή σε περιοχή, ανάλογα με τον τόπο προέλευσης. Στα νανουρίσματα της νησιωτικής Ελλάδας γίνεται συχνά αναφορά στη θάλασσα, τα καράβια, τον ήλιο. Στα νανουρίσματα της ηπειρωτικής και ορεινής Ελλάδας γίνεται λόγος για βουνά, κάμπους ή κοπάδια ζώων. Υπάρχουν, επίσης, και αναφορές στις καλλιέργειες του κάθε τόπου.